"Pro memoria Zagórów"

Duży Rynek - Pomnik Niepodległości odsłonięty w 1936 roku, poświęcony poległym zagórowianom w latach 1918 - 1920. Upamiętniał 57 mieszkańców Zagórowa i okolicy poległych za wolność Ojczyzny podczas wojny polsko-bolszewickiej. Zniszczony został w czasie II wojny światowej.

Antkowski Zygmunt	Sauza Władysław	Kruk Szczepan	Majchrzak Franciszek	Tomaszewski Michał
Baranowski Stanisław	Gorzelewski Lech	Krygier Władysław	Maćkowiak Franciszek	Waszak Bronisław
Bartoszczyk Stanisław	Grzegorzewski Edward	Kubacki Bronisław	Marszewski Wincenty	Wiatrowski Józef
Błażejewski Jan	Jędraszak Andrzej	Kubacki Ignacy	Musiałowski Jan	Węglewski Jan
Bujalczyk Józef	Juszczak Jan	Kubiak Stefan	Nowakowski Zygmunt	Węglewski Marcin
Bujalczyk Antoni	Kowalski Władysław	Kubiak Wawrzyniec	Parus Jan	Witkowski Władysław
Chmielewski Klemens	Kierzek Józef	Kurpik Stanisław	Postanowicz Michał	Wilczyński Józef
Dropiński Piotr	Kowalewski Stanisław	Kuźniak Stanisław	Przybyła Wincenty	Voldański Roman
Dutkiewicz Władysław	Kowalczyk Bronisław	Leśniewicz Roman	Przybyła Wincenty	Zywert Józef
Fetter Bronisław	Kozłowski Stefan	Łężny Franciszek	Rybczyński Władysław
Fibich Jan	Kozioł Michał	Łukomski Michał	Skowroński Franciszek
Garbaciak Franciszek	Kozioł Józef	Łuszkiewicz Michał	Świątek Antoni

W początkach XX wieku miasteczko Zagórów dosłownie kipiało patriotyzmem. Trudno dziś powiedzieć, czy wpływ na fakt miała jeszcze bliska pamięć o Powstaniu Styczniowym, patriotycznych kazaniach wygłaszanych w pobliskim Lądzie przez kapucyna o. Tarejwę, ciężkiej bitwie stoczonej przez oddział Taczanowskiego ("na Moskala sąd tam boski, gdy się bije Taczanowski") miedzy Zagórowem a Lądem, czy też nieodległe wieści o strajkach i demonstracjach w Kaliszu w latach 1905 - 1907.

Bez wątpienia ogromny wpływ na rozbudzenie patriotyzmu i dążeń niepodległościowych miała działalność lokalnych społeczników. Dr Lidmanowski, postać niezapomniana przez zagórowian, założył Ochotniczą Straż Pożarną, a w 1906 roku pierwszą szkołę elementarną z językiem wykładowym polskim. Jego też inicjatywie należy przypisać powstanie w 1912 roku Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" oraz polskie Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe. Dzięki staraniom Feliksa i Aleksandra Astów, jako jedne z pierwszych w Polsce, już w 1914 roku powstało w Zagórowie harcerstwo. Na niwie społecznikowskiej działało niezwykle liczne jak na tak niedużą miejscowość grono jego mieszkańców. Rodziny Brzegów, Molskich, Fiwków, Kmieciaków, Gackich, Barańskich, Leśniewiczów, Myślińskich, Rychlińskich, Pęczkowskich, Rydeckich, Szymańskich, Urbańskich, Głuchowskich, Plucińskich, Majewskich, Szumańskich, Grzegorzewskich, Figlerowiczów, Stawickich, Kostaneckich, Płócienniczaków - to tylko wybrane z ulotnej pamięci przykłady zaangażowanych w społeczną i patriotyczną "robotę".

Na bazie tych społeczników, licznych organizacji i wychowania patriotycznego powstała w Zagórowie w 1916 roku pierwsza komórka Polskiej Organizacji Wojskowej, która dzięki szybkiemu rozrostowi osobowemu i organizacyjnemu przekształciła się w IV Obwód POW.

To do nich, pierwszych żołnierzy Niepodległej Polski, podczas składanej przez nich przysięgi mówił peowiak ks.Ostrowski: "Peowiacy ! Wyście mścicielami, musicie pomścić wszystkie krzywdy wyrządzone w naszym narodzie przez wroga. Wasz obwód jest czwarty. Pamiętajcie żeście "czwartacy". Obyście wskrzesili dawna tradycję czwartaków spod Grochowa i Ostrołęki."

Rwącym do czynu Peowiakom z Zagórowa sen z powiek spędzała niemiecka barka rzeczna, która w regularnych, dwutygodniowych odstępach kotwiczyła na Warcie pod Zagórowem. Okupanci przez kilka dni ładowali na nią zarekwirowane w okolicy zboże, odpływali do Poznania, by po rozładunku przypłynąć ponownie.

Sytuacja taka powtarzała się do 6 listopada 1918 roku, kiedy to oddział POW z Zagórowa w składzie Romuald Brzeg, Stanisław i Feliks Budaszewscy, Jan Kmieciak, Leon Michalski, Feliks Molski, Franciszek Pluciński, Antoni Płócienniczak, Jan Pawłowski i Władysław Rychliński postanowili zatopić barkę.

Bojownicy podpłynęli w nocy pod cumujący stateczek rzeczny i wskoczyli na pokład. Wywiązała się walka. Jeden z pilnujących barki Niemców padł martwy na pokład, drugi, ranny, wyskoczył za burtę i zniknął w mroku i pobliskich szuwarach. Płócienniczak skoczył na dno barki i z wprawą (był cieślą, a ponadto posiadał wielką siłę fizyczna) zaczął wiercić przyniesionym świdrem otwory. Barka szybko zaczęła nabierać wody i po kilkunastu minutach osiadła na dnie Warty. Dumni z sukcesu peowiacy wrócili do domów.

(Dalszy ciąg tej historii miał miejsce w 1939 roku. Niemiec, któremu udało się uciec z atakowanej barki, powrócił wraz z wkraczającymi do Zagórowa wojskami wermachtu i wskazał uczestników tamtej akcji. Wszyscy, po kilkudniowych torturach i przesłuchaniach, zostali zamordowani w lesie.)

Pamiętamy 11 listopada 1918 roku wielu zagórowian wspomina jako najszczęśliwszy dzień w życiu. Sprawne i dobrze wyszkolone, świetnie znające własny teren oddziały POW zaatakowały liczący 20 ludzi posterunek żandarmerii oraz też liczny posterunek policji niemieckiej. Niemal bez walki rozbroili wszystkich Niemców zdobywając wiele karabinów, pistoletów, bagnetów, i szabel. Następnie oddziały POW, wspomagane przez składający się z 25 harcerzy, a dowodzonym przez Mieczysława Ulatowskiego i Bronisława Szumańskiego "oddział wywiadowczy", przerwał łączność telefoniczną i telegraficzną z sąsiednimi jednostkami żandarmerii w Pyzdrach i Słupcy.

Miasto było wolne, choć jeszcze przez kilka dni patrole POW i harcerstwa wyłapywali w okolicznych lasach "maruderów" oraz przeprowadzali rekwizycje broni u zamieszkujących pozagórowskie wsie niemieckich kolonistów. Po odzyskaniu niepodległości ochotnicy z Zagórowa, będący i niebędący członkami POW, masowo zaczęli zgłaszać się do tworzenia Wojska Polskiego. Na bojowych szlakach od Kijowa do Radzymina życie oddało 57 ochotników z Zagórowa. W roku 1936, na Dużym Rynku w tym mieście uroczyście odsłonięto wybudowany ze składek mieszkańców pomnik "Poległym żołnierzom za wolność Ojczyzny 1918 - 1920".Pomnik przetrwał zaledwie trzy lata i został zniszczony przez okupacyjne władze niemieckie.

Choć okupant starał się zniszczyć patriotyczny obelisk, a komunistyczne władze powojenne zatrzeć w pamięci bohaterską postawę zagórowian, zamiary te spełzły na niczym. W zaroślach przydomowego ogrodu przechowany został uszkodzony, z ułamanym skrzydłem, ale oryginalny orzeł zdobiący niegdyś pomnik, na parafialnym cmentarzu zachowały się kule z piaskowca będące elementem pomnika. Najważniejsze jednak , że przetrwała pamięć. W pierwszym roku niepodległej III Rzeczypospolitej, na kościele parafialnym społeczeństwo odsłoniło tablicę z 57 nazwiskami poległych za Ojczyznę zagórowian.

Dziś przyszedł czas, by odbudować pomnik, który był chlubą zagórowian i dumną pamięcią o ich bohaterskich ziomkach. Powstała a Zagórowie "Fundacja zagórowian pro memoria", która postawiła sobie za cel wierną rekonstrukcję pomnika z Dużego Rynku. Przekonany jestem, że zagórowiakom nie zabraknie dawnego społecznikowskiego zapału i na przyszłe Święto Niepodległości pomnik wróci na swoje miejsce.

"Peowiacy - pierwsze ofiary okupacji niemieckiej w Zagórowie", Wydawca "Zagórowski Kwartalnik Historyczny" oraz innych materiałów dostarczonych przez Fundację.

Artykuł zamieszczony w "Przeglądzie Konińskim" 5-11 listopada 2002r. 45(1189)

Rekonstrukcja czyli wierna i całkowita odbudowa Pomnika Niepodległości z 1936 roku. w Zagórowie na Dużym Rynku jest obywatelskim i patriotycznym obowiązkiem każdego Zagórowianina.

Pomnik ten wzniesiony z najszlachetniejszych pobudek ku czci poległych w latach 1918 - 1920, był dla Zagórowian symbolem wdzięczności za bohaterską postawę tych, którzy oddali swe życie za Wolność Ojczyzny.

Pomnik ten był symbolem zasłużonej dumy całej zagórowskiej parafii, która co najmniej 57 swych bohaterskich synów złożyła Polsce w ofierze, co przypomina nam tablica na kościele parafialnym.

Pomnik ten wreszcie - o niewątpliwych wartościach historycznych, artystycznych i emocjonalnych - wrósł w ciągu paru lat w panoramę całego miasta. W 1939 roku podzielił on los setek narodowych pamiątek i budowli, został zniszczony !

Dzieła barbarzyńskiego aktu dokonano na rozkaz pierwszego okupacyjnego burmistrza zagórowa.Milcząca aprobata tej nienawiści do wszystkiego co polskie, jaka miała miejsce w naszym kraju po II wojnie światowej, albo nawet zwykła obojętność, nie mogła być w żadnym wypadku tolerowane ani akceptowane obecnie, kiedy od kilkunastu lat szczycimy się wolnością.

- dzieło Zagórowian, w tym wielce zasłużonego dla miasta Zagórowa dra K. Lidmanowskiego

* na podstawie art.26 ust. 1 pkt. 9 lit. b) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych można odliczać do wysokości, stanowiącej 10 proc. dochodu. Przekazanie pieniędzy na ten szczytny cel podlega prawu odpisania od opodatkowania w formularzach PIT (w przypadku przelewu na konto).

Artykuł z :

Gazety Słupeckiej

Jak już informowaliśmy Szanownych Czytelników „Gazety Słupeckiej”. W listopadzie 2002 roku powołana została Fundacja Zagórowian „Pro memoria”, której głównym celem jest odbudowa zniszczonego w 1939 r. przez niemieckiego okupanta Pomnika Niepodległości, wybudowanego w 1936 r. na Dużym Rynku w Zagórowie przez patriotów miasta i gminy Zagórów.

Pomnik ten był wyrazem wdzięczności i pamięci zagórowianom poległym za wolność Ojczyzny. Głównymi fundatorami Fundacji są zagórowianie mieszkający w różnych miastach Polski i synowie zagórowskich peowiaków, których ojcowie czynnie uczestniczyli w budowie pomnika. Fundatorzy powołali też Zarząd Fundacji w Zagórowie w składzie: mgr inż. Zdzisław Rybicki (przewodniczący), mgr Bogdan Grzonkowski (sekretarz), Mieczysław Brzeg (skarbnik), mgr Andrzej Bernat (członek).

Czas od powołania Fundacji, Fundatorzy i Zarząd Fundacji poświęcić musieli na sprawy związane z rejestracją Fundacji w Sądzie Rejestrowym w Poznaniu oraz spowodowanie, aby Rada Gminy i Miasta w Zagórowie podjęła uchwałę odnośnie lokalizacji pomnika w miejscu, gdzie pierwotnie był pobudowany, prawo do zabudowy i opinię konserwatora zabytków w Koninie.

Zarząd Fundacji za pomoc w załatwieniu tych bardzo trudnych spraw urzędowych oraz uporanie się z innymi trudnościami serdecznie dziękuje wszystkim, którzy okazali bezinteresowne zaangażowanie, wszechstronną pomoc i poparcie. Szczególnie serdecznie Zarząd dziękuje notariuszowi Maciejowi Chojnackiemu – Kancelaria Notarialna w Słupcy, mgr Alinie Kmieć – sekretarzowi Urzędu Miasta i Gminy Zagórów za pomoc prawną i współpracę dr Andrzejowi Nowakowi – konserwatorowi zabytków w Koninie, śp. inż. Marianowi Jareckiemu – niestrudzonemu członkowi Fundacji oraz tym radnym Rady Miejskiej Zagórowa, którzy kierując się poczuciem patriotycznego obowiązku i dumy narodowej głosowali za uchwałą Rady Miejskiej Zagórowa w sprawie odbudowy Pomnika Niepodległości w Zagórowie.

Zagórowianie i Mieszkańcy Zemi Słupeckiej – teraz odbudowa tego „co nam obca przemoc wzięła” zależy od waszej woli i ofiarności. W pobliskich Pyzdrach i Słupcy, pomimo tylu trudności, ale dzięki patriotycznej postawie mieszkańców tych miast od kilku lat stoją odbudowane Pomniki Niepodległości. Mamy nadzieję, że w najbliższym czasie na Dużym Rynku w Zagórowie stanie na historycznym miejscu budzący podziw i dumę naszego miasta Pomnik Niepodległości. Kto czci i szanuje pamięć przodków naszych i ofiarę życia tych, co za wolną Ojczyznę zgineli i chciałby złożyć cegiełkę na odbudowę Pomnika Niepodległości w Zagórowie informujemy, że ofiary można wpłacać:

Konto: Bank Spółdzielczy w Zagórowie UL.Pyzderska 7, 62 - 410 Zagórów Numer: 11 8544 0009 0000 0895 0141 2083

FUNDACJA ZAGÓROWIAN "PRO MEMORIA" Prezes Fundacji Zagórowian Tadeusz Molski UL.Iwicka 8/39 , 00 - 735 Warszawa t.molski1@gmail.com (022) 84 13 427

Przewodniczący Zarządu inż. Zdzisław Rybicki UL. Mały Rynek 12 , 62 - 410 Zagórów (063) 27 61 107

Wiceprzewodniczący - Skarbnik Zarządu mgr Andrzej Bernat Ul.Rybacka 9 , 62 - 410 Zagórów andrzej.bernat@interia.eu tel.kom. 504121770

Sekretarz Zarządu mgr Andrzej Grzeszczak UL.Topazowa 20/31 , 62 - 504 Konin andrzej.grzeszczak@umww.pl tel.kom. 600334096

Członek Zarządu mgr Bogdan Grzonkowski UL.Konińska 78,62 - 410 Zagórów (063) 27 61 435